Λεωνίδας Παλαιοδήμος: Το «τζάμπα θάλασσα» δεν αρκεί

Το «τζάμπα θάλασσα» δεν αρκεί. Τιμάς λέει το World Happiness Report 2026

«Έχουμε τζάμπα θάλασσα». Με αυτό το επιχείρημα ο Υπουργός Υγείας κ. Άδωνις Γεωργιάδης απάντησε πρόσφατα σε όσους περιγράφουν μια πιο δύσκολη πραγματικότητα για την καθημερινότητα των Ελλήνων.

Η χώρα μας είναι ευλογημένη με καταπληκτικό καιρό και απαράμιλλη φυσική ομορφιά. Εν τούτοις, τα δεδομένα δείχνουν ότι αυτά από μόνα τους δεν φέρνουν την ευτυχία.

Σύμφωνα με το WorldHappinessReport 2026, η Ελλάδα βρίσκεται στην 85η θέση παγκοσμίως. Αν ο ήλιος και η θάλασσα ήταν το μυστικό της ευτυχίας, τότε η Ελλάδα θα έπρεπε να βρίσκεται πολύ ψηλότερα. Ωστόσο, οι πρώτες θέσεις καταλαμβάνονται σταθερά από χώρες όπως η Φινλανδία, η Δανία, η Ισλανδία, η Σουηδία, η Νορβηγία και η Ελβετία.

Από τις δέκα κορυφαίες χώρες του κόσμου, οι οκτώ έχουν μουντό καιρό. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ήλιος ή η θάλασσα δεν βελτιώνουν την ποιότητα ζωής. Σημαίνει όμως ότι δεν αποτελούν τον καθοριστικό παράγοντα που εξηγεί γιατί κάποιοι λαοί δηλώνουν πιο ικανοποιημένοι από τη ζωή τους σε σχέση με άλλους.

Οι κοινωνίες που βρίσκονται ψηλά στην κατάταξη τείνουν να χαρακτηρίζονται από υψηλή εμπιστοσύνη στους θεσμούς, χαμηλή αντίληψη διαφθοράς, ισχυρό κράτος δικαίου, μεγαλύτερη αξιοκρατία, οικονομική ασφάλεια των νοικοκυριών και κυρίως από την αίσθηση ότι οι πολίτες μπορούν να σχεδιάσουν το μέλλον τους.

Η περίπτωση των σκανδιναβικών χωρών είναι ενδεικτική. Παρά το ψυχρό κλίμα και τις μεγάλες περιόδους σκοταδιού, παραμένουν εδώ και χρόνια στην κορυφή των σχετικών κατατάξεων ευτυχίας και ικανοποίησης από τη ζωή. Αυτό δεν συμβαίνει επειδή οι κάτοικοί τους απολαμβάνουν περισσότερο τον σκανδιναβικό χειμώνα από όσο εμείς το ελληνικό καλοκαίρι. Συμβαίνει επειδή ζουν σε κοινωνίες με υψηλά επίπεδα εμπιστοσύνης, διαφάνειας και θεσμικής σταθερότητας. Ο καλός καιρός μπορεί να κάνει την καθημερινότητα πιο ευχάριστη. Δεν αρκεί όμως για να αντισταθμίσει την απουσία λειτουργικών θεσμών και προοπτικής.

Γιατί η Ελλάδα βρίσκεται τόσο χαμηλά στην κατάταξη ως προς την ικανοποίηση από τη ζωή;

Σε σχέση με το 2015 η χώρα εμφανίζεται αισθητά βελτιωμένη στην σχετική κατάταξη. Αυτό δεν είναι καθόλου αμελητέο. Το 2015 η Ελλάδα βρισκόταν στο βαθύτερο σημείο της οικονομικής κρίσης. Ήταν η χρονιά των capitalcontrols, της ανοιχτής συζήτησης περί Grexit, της μαζικής φυγής νέων επιστημόνων στο εξωτερικό και της εκρηκτικής ανεργίας. Η οικονομική ανασφάλεια ήταν καθολική συνθήκη. Το γεγονός ότι σήμερα βρισκόμαστε υψηλότερα από το επίπεδο του 2015 στο αντίστοιχο WorldHappinessReport δείχνει ότι οι οικονομικές συνθήκες επηρεάζουν πράγματι τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αξιολογούν τη ζωή τους.

Ωστόσο η πιο ενδιαφέρουσα σύγκριση δεν είναι με το 2015 αλλά με τη δεκαετία του 2000. Πριν από την κρίση, η Ελλάδα, στις σχετικές έρευνες, βρισκόταν κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο ως προς την ικανοποίηση των πολιτών από τη ζωή τους. Η απόσταση από τις περισσότερες χώρες της Δυτικής Ευρώπης ήταν αισθητά μικρότερη. Η Ελλάδα του 2007 ασφαλώς δεν ήταν πρότυπο διαφάνειας ή αποτελεσματικού κράτους. Είχε όμως κάτι που άλλαξε στην πορεία: την οικονομική ασφάλεια σε επίπεδο νοικοκυριού και την προσδοκία της περαιτέρω βελτίωσης. Ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας πίστευε ότι τα παιδιά του θα ζήσουν καλύτερα από τους ίδιους. Με άλλα λόγια, υπήρχε η πεποίθηση ότι το αύριο θα είναι καλύτερο από το σήμερα.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα που προκύπτει από τη σύγκριση των τριών περιόδων. Η Ελλάδα είχε τον ίδιο ήλιο το 2007. Είχε τον ίδιο ήλιο το 2015. Έχει τον ίδιο ήλιο και σήμερα. Αυτό που άλλαξε δεν ήταν το κλίμα. Ήταν η οικονομική ασφάλεια, η αίσθηση προοπτικής και η ελπίδα για το μέλλον.

Ίσως το σημαντικότερο δίδαγμα από το WorldHappinessReport είναι ότι η ευτυχία δεν είναι ζήτημα γεωγραφίας, λιακάδας ή πρόσβασης στη θάλασσα. Καθορίζεται από το κατά πόσο οι πολίτες αισθάνονται ότι ζουν σε μια κοινωνία δίκαιη, λειτουργική και με προοπτική. Από το κατά πόσο εμπιστεύονται τους θεσμούς, από το κατά πόσο πιστεύουν ότι οι κανόνες ισχύουν για όλους και από το κατά πόσο μπορούν να σχεδιάσουν τη ζωή τους χωρίς διαρκή αβεβαιότητα.

Ο ήλιος και η θάλασσα είναι ευλογία. Αλλά οι θεσμοί, η αξιοκρατία, η οικονομική ασφάλεια και η ελπίδα είναι αυτά που μετατρέπουν μια όμορφη χώρα σε μια χώρα όπου οι άνθρωποι θέλουν πραγματικά να ζήσουν και να μεγαλώσουν τα παιδιά τους.

Λεωνίδας Παλαιοδήμος
Ελεύθερος Επαγγελματίας, Ιατρός-Παθολόγος, Αν. Καθηγητής Ιατρικής
leonidas.palaiodimos@gmail.com

[Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα Ζούγκλα την 5-6-2026]